İş kazası olduğunda ilk 24 saat

İlk dakikalar

Öncelik her zaman sağlık müdahalesidir. İlkyardımcı olarak görevlendirilmiş çalışanlar devreye girer, gerekiyorsa 112 aranır. Bu aşamada belge düşünülmez; ancak kim müdahale etti, saat kaçta, hangi işlem yapıldı — bunlar sonradan hatırlanmayacağı için o gün yazılmalıdır.

Ölüm veya ağır yaralanma söz konusuysa kolluk kuvvetlerine derhal haber verilir. Bu, SGK bildiriminden ayrı ve daha acil bir yükümlülüktür.

İş güvenliği uzmanınıza ve işyeri hekiminize aynı gün haber verin. Kaza incelemesi onların görev alanındadır ve incelemenin gecikmesi, sonradan telafi edilemeyen bir kanıt kaybı yaratır.

Olay yerinin korunması

Üretimi bir an önce başlatma refleksi anlaşılır, ama olay yerinin temizlenmesi incelemeyi imkânsız hale getirir. Sağlık müdahalesi ve ek tehlike ortadan kalktıktan sonra:

• Olay yerini olduğu gibi bırakın; mümkünse çevresini kapatın
• Farklı açılardan fotoğraf çekin — makine, koruyucu, zemin, aydınlatma, çevre
• Olaya karışan ekipmanı kullanımdan alın ve etiketleyin
• Tanık ifadelerini aynı gün, ayrı ayrı ve yazılı olarak alın
• Vardiya çizelgesi, iş emri ve varsa kamera kaydını saklayın

Tanıklar birbirinden etkilenmeden ifade vermelidir. Bir hafta sonra alınan ifade, aradaki konuşmalarla şekillenmiş olur.

Bildirim süreleri

Bildirim, e-Sigorta üzerinden SGK'ya yapılır. "İş günü" hesabında hafta sonu ve resmi tatiller sayılmaz; perşembe günü olan bir kaza için süre, araya tatil girmediği varsayımıyla salı gün bitiminde dolar.

Süresinde bildirim yapılmaması iki sonuç doğurur: idari para cezası ve çalışana ödenen geçici iş göremezlik ödeneklerinin işverenden rücu yoluyla tahsil edilmesi. Ceza tutarları çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre değişir ve her yıl güncellenir.

Kazanın iş kazası sayılıp sayılmayacağı konusunda tereddüt etseniz bile bildirim yapın. Bildirim yapmamak, sonradan iş kazası sayılması halinde çok daha ağır sonuç doğurur.

Kayıt ve inceleme

İşveren, bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutmak, gerekli incelemeleri yaparak raporlarını düzenlemekle yükümlüdür. Bu, SGK bildiriminden ayrı bir yükümlülüktür — bildirim yapıldı diye kayıt ve inceleme yükümlülüğü ortadan kalkmaz.

Kaza inceleme raporunda bulunması gerekenler:

• Kazanın tarihi, saati, yeri ve kazazedenin görevi
• Olayın oluş şeklinin ayrıntılı anlatımı
• Tanık ifadeleri
• Kök neden analizi — "dikkatsizlik" bir kök neden değildir
• Alınacak düzeltici ve önleyici tedbirler, sorumlusu ve termin tarihi
• Fotoğraf ve varsa teknik belgeler

Ramak kala olayları da kaydedin

Mevzuat yalnızca kazaları değil, yaralanma veya ölüme neden olmadığı halde işyeri ya da iş ekipmanının zarara uğramasına yol açan, ya da zarar verme potansiyeli taşıyan olayların da incelenip raporlanmasını istiyor.

Uygulamada bu kayıt en çok atlanan yükümlülük. Oysa denetimde ramak kala defterinin varlığı, işyerinde gerçekten çalışan bir sistem olduğunun en güçlü göstergesidir — ve çoğu ciddi kaza, daha önce ramak kala olarak yaşanmış bir olayın tekrarıdır.

Kazadan sonra yapılacaklar

1. Risk değerlendirmesinin yenilenmesi

   İş kazası veya meslek hastalığı meydana gelmesi, süresi dolmamış olsa bile risk değerlendirmesinin tamamen veya kısmen yenilenmesini gerektiren hallerdendir.

2. Önlemlerin uygulanması

   İnceleme raporundaki düzeltici tedbirler termin tarihleriyle takip edilir ve uygulandıkları kayıt altına alınır.

3. Ek eğitim

   İş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışana, işe dönüşünde ek eğitim verilmesi zorunludur.

4. Diğer çalışanların gözetimi

   Meslek hastalığı tanısı veya ön tanısı söz konusuysa aynı ortamda çalışan diğer kişilerin sağlık muayeneleri tekrarlanır.

5. Acil durum planının gözden geçirilmesi

   Olay, planda öngörülmemiş bir senaryoya işaret ediyorsa plan güncellenir ve çalışanlar yeniden bilgilendirilir.

Sık yapılan hatalar

• "Hafif bir şeydi, bildirmeye gerek yok." Bildirim yükümlülüğü yaralanmanın ağırlığına bağlı değil.
• Olay yerinin hemen temizlenmesi. İnceleme yapılamaz hale gelir, kusur değerlendirmesi tahminlere kalır.
• Kök neden olarak "dikkatsizlik" yazılması. Bu bir sonuçtur; koruyucu, eğitim ve iş düzeni sorgulanmadan rapor tamamlanmış sayılmaz.
• Rapor yazılıp önlemin uygulanmaması. Termini geçmiş bir düzeltici tedbir, raporun kendisinden daha ağır bir delil oluşturur.
• İşe dönüş eğitiminin atlanması. Kaza geçiren çalışana ek eğitim verilmesi zorunludur.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı olan yürürlükteki mevzuat metnidir. Güncel ceza tutarları ve işyerinize özel yükümlülük için bize danışabilirsiniz.