Neden bu kadar önemli
İSG mevzuatı işverene onlarca yükümlülük getiriyor, ama bunların çoğu tek bir soruyla başlıyor: bu işyeri hangi tehlike sınıfında? Uzmanın ayda kaç dakika geleceğinden çalışanların kaç saat eğitim alacağına, risk değerlendirmesinin kaç yılda bir yenileneceğinden kaç ilkyardımcı bulundurmanız gerektiğine kadar her şey buradan türüyor.
Yanlış bir sınıf varsayımı, iyi niyetle yürütülen bütün bir İSG programını eksik hale getirebilir. "Biz her yıl eğitim veriyoruz" demek, çok tehlikeli sınıftaysanız yeterli; ama 16 saat yerine 8 saat veriyorsanız yine eksiksiniz.
Sınıfınızı nereden öğrenirsiniz
Üç yol var, en kesininden başlayarak:
- SGK işyeri bildirgesi. İşyerinizin faaliyet kodu ve buna karşılık gelen tehlike sınıfı burada yazar. En doğrudan kaynak budur.
- Vergi levhası üzerinden faaliyet kodu. Levhadaki faaliyet tanımından NACE kodunuzu bulup tehlike sınıfları tebliğiyle eşleştirebilirsiniz.
- OSGB'nize sormak. Vergi levhanızı ilettiğinizde sınıfınızı tespit ederiz. Emin olmadığınız durumda en hızlı yol budur.
Birden fazla SGK sicil numaranız varsa her biri ayrı işyeri sayılır ve her birinin tehlike sınıfı ayrı değerlendirilir. Aynı firmanın üretim tesisi çok tehlikeli, merkez ofisi az tehlikeli sınıfta olabilir.
NACE kodu neyi ifade eder
NACE, ekonomik faaliyetlerin sınıflandırıldığı ortak bir kodlama sistemi. İşyerinizin ne ürettiğini veya hangi hizmeti verdiğini tanımlar. Tehlike sınıfı ise bu koda bakılarak, Bakanlıkça yayımlanan tebliğ üzerinden belirlenir.
Yani sınıfınızı belirleyen şey, sizin sahanın ne kadar riskli göründüğüne dair kanaatiniz değil, faaliyet kodunuzun tebliğdeki karşılığıdır. Ofiste oturan bir muhasebeci, çok tehlikeli sınıfta bir inşaat firmasında çalışıyorsa o firmanın sınıfına tabidir.
Sınıfın belirlediği yükümlülükler
Tehlike sınıfı değiştiğinde değişen başlıca kalemler:
| Yükümlülük | Az tehlikeli | Tehlikeli | Çok tehlikeli |
|---|---|---|---|
| İş güvenliği uzmanı | 10 dk/çalışan/ay | 20 dk | 40 dk |
| İşyeri hekimi | 5 dk/çalışan/ay | 10 dk | 15 dk |
| Temel İSG eğitimi | en az 8 saat | 12 saat | 16 saat |
| Eğitim tekrarı | 3 yılda bir | 2 yılda bir | yılda bir |
| Risk değerlendirmesi | en geç 6 yıl | 4 yıl | 2 yıl |
| Acil durum planı | en geç 6 yıl | 4 yıl | 2 yıl |
| Periyodik muayene | en geç 5 yıl | 3 yıl | yılda bir |
| Destek elemanı | her 50 çalışana | her 40 | her 30 |
| İlkyardımcı | her 20 çalışana | her 15 | her 10 |
| Uzman belge sınıfı | C, B veya A | B veya A | yalnızca A |
Son satır özellikle önemli: çok tehlikeli sınıftaki bir işyerine C sınıfı belgeli uzman görevlendirilemez. Sözleşme yapmadan önce uzmanınızın belge sınıfını sormanızı öneriyoruz.
Çalışan sayınızı ve tehlike sınıfınızı girin; uzman süresi, hekim süresi, eğitim saati ve yenileme aralıklarınız anında çıksın.
Yükümlülük hesaplayıcıYanlış sınıflandırma ne getirir
Tehlike sınıfının olduğundan düşük varsayılması, zincirleme eksiklik doğurur: uzman süresi yetersiz kalır, eğitim saatleri tutmaz, risk değerlendirmesi süresi dolmuş sayılır, ekipler eksik kurulmuş olur. Denetimde bunların her biri ayrı bir aykırılık olarak değerlendirilir.
Daha ağır sonucu ise bir iş kazası halinde ortaya çıkar. Yükümlülüğün eksik yerine getirilmiş olması, kusur değerlendirmesinde işveren aleyhine yorumlanır ve tazminat davalarında belirleyici olur.
Faaliyetiniz değişirse ne yapmalısınız
Üretim yönteminiz değiştiyse, yeni bir iş kolu eklediyseniz veya faaliyet kodunuz güncellendiyse tehlike sınıfınız da değişmiş olabilir. Bu durumda:
- Yeni sınıfa göre uzman ve hekim süreleriniz yeniden hesaplanır
- Uzmanın belge sınıfı yeni sınıfa uygun değilse görevlendirme güncellenir
- Risk değerlendirmesi ve acil durum planı, süresi dolmamış olsa bile yenilenir
- Eğitim saatleri ve tekrar aralıkları yeni sınıfa göre planlanır
- Destek elemanı ve ilkyardımcı sayıları yeniden belirlenir
Bu değişiklikleri kendiliğinden takip etmek zor; sözleşmeli çalıştığınız OSGB'ye faaliyet değişikliğini bildirmeniz en pratik yol.
Özet
- Tehlike sınıfınız SGK işyeri bildirgenizde yazar; faaliyet kodunuz (NACE) belirler.
- Sınıf, yükümlülüğün olup olmadığını değil, ne kadar ve ne sıklıkla olduğunu belirler.
- Her SGK sicili ayrı işyeridir; aynı firmanın farklı adresleri farklı sınıfta olabilir.
- Uzmanın belge sınıfı işyerinin tehlike sınıfına uygun olmak zorundadır.
- Faaliyetiniz değiştiğinde sınıfınız da değişebilir; bu durumda bütün takvim yeniden kurulur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı olan yürürlükteki mevzuat metnidir. İşyerinize özel yükümlülük, inceleme sonucunda belirlenir.