Neden yapılır
Meslek hastalıklarının çoğu sinsi ilerler. İşitme kaybı, solunum fonksiyonundaki düşüş ya da kimyasal maruziyetin karaciğer üzerindeki etkisi, çalışan şikâyet etmeye başladığında çoğu zaman geri döndürülemez noktaya gelmiş olur.
Sağlık taramasının amacı bu düşüşü erken yakalamaktır. İkinci amacı ise hukuki: bir çalışan yıllar sonra meslek hastalığı iddiasıyla başvurduğunda, işe giriş ve periyodik tarama kayıtları tabloyu ortaya koyan tek belgedir. Kaydın olmaması, tartışmayı baştan işveren aleyhine çevirir.
Hangi tetkikler yapılır
Tetkik kapsamı standart bir liste değildir; risk değerlendirmesi bulguları ve maruziyet durumuna göre işyeri hekimi tarafından belirlenir. Sık uygulananlar:
- Odyometri (işitme testi). Gürültülü ortamda çalışanlarda işitme eşiğindeki değişimi izler.
- Solunum fonksiyon testi. Toz, duman, gaz ve kimyasal maruziyetinde akciğer kapasitesindeki düşüşü ölçer.
- Akciğer grafisi. Tozlu işlerde pnömokonyoz ve benzeri tabloların takibinde kullanılır.
- Göz muayenesi. Ekranlı araçlarla çalışanlarda ve hassas görme gerektiren işlerde uygulanır.
- Kan ve idrar tetkikleri. Ağır metal, çözücü ve benzeri kimyasal maruziyetlerde biyolojik izleme amacıyla yapılır.
- Elektrokardiyografi. Yüksekte çalışma, kapalı alan ve benzeri işe uygunluk değerlendirmelerinde istenebilir.
Bu liste bilgilendirme amaçlıdır. Sizin işyerinizde hangi tetkiklerin gerekli olduğunu, risk değerlendirmesi ve saha incelemesi sonrasında işyeri hekimi belirler.
Kime hangi tetkik
Tetkiki belirleyen unvan değil maruziyettir. Aynı fabrikada çalışan iki kişiden biri gürültülü hatta duruyorsa odyometri, diğeri kimyasal depoda çalışıyorsa biyolojik izleme tetkiki alır. Ortak nokta, ikisinin de işe giriş muayenesinde bir başlangıç değerinin kayıtlı olmasıdır.
Özel politika gerektiren gruplar ayrı izlenir: gebe ve emziren çalışanlar, on sekiz yaşından küçük çalışanlar, kronik hastalığı olanlar ve meslek hastalığı ön tanısı almış çalışanlar için tarama sıklığı ve kapsamı hekim tarafından ayrıca belirlenir.
Meslek hastalığı tanısı veya ön tanısı alan bir çalışan olduğunda, aynı ortamda çalışan diğer kişilerin muayeneleri de tekrarlanır. Bu, tek bir vakanın işyeri geneline yayılıp yayılmadığını anlamanın tek yoludur.
Ne sıklıkla tekrarlanır
Taramalar periyodik muayene takvimine bağlı yürür. Asgari aralıklar tehlike sınıfına göre belirlenir:
| Grup | Muayene ve tarama tekrarı |
|---|---|
| Az tehlikeli sınıftaki işyerleri | en geç 5 yılda bir |
| Tehlikeli sınıftaki işyerleri | en geç 3 yılda bir |
| Çok tehlikeli sınıftaki işyerleri | en geç yılda bir |
| Çocuk, genç ve gebe çalışanlar | en geç 6 ayda bir |
Bunlar üst sınırdır. İşyeri hekiminin gerek görmesi halinde süreler kısalır — yüksek gürültü maruziyetinde odyometri, tehlike sınıfının izin verdiğinden çok daha sık tekrarlanır.
Çalışan sayınızı ve tehlike sınıfınızı girin; muayene aralığınızı ve diğer yükümlülüklerinizi bir arada görün.
Yükümlülük hesaplayıcıSonuçların gizliliği
Tarama sonuçları özel nitelikli kişisel veridir. Kanun, sağlık muayenesi yaptırılan çalışanın özel hayatının ve itibarının korunması açısından bu bilgilerin gizli tutulmasını öngörür.
İşverene bildirilen şey teşhis değil, çalışanın yapacağı işe uygun olup olmadığı ve gerekiyorsa hangi sınırlamayla çalışabileceğidir. Sonuçlar işyeri hekiminin sorumluluğunda arşivlenir. Sağlık gözetiminden doğan maliyetin tamamı işverence karşılanır ve çalışana yansıtılamaz.
Nasıl çalışıyoruz
-
Maruziyet analizi
Risk değerlendirmesi bulguları ve saha gözlemi üzerinden hangi grubun hangi etkene maruz kaldığı çıkarılır.
-
Tetkik kapsamının belirlenmesi
İşyeri hekimi, maruziyete göre çalışan gruplarını ve her grubun tetkik listesini belirler.
-
Planlama
Vardiya düzeninize göre takvim kurulur. Uygulanabilir tetkikler işyerinizde, görüntüleme ve laboratuvar gerektirenler anlaşmalı sağlık kuruluşunda yapılır.
-
Değerlendirme ve raporlama
Sonuçlar işyeri hekimi tarafından değerlendirilir, işe uygunluk kararı düzenlenir, muayene formları arşivlenir.
-
Takip
Anormal bulgu tespit edilen çalışanlar için kontrol takvimi kurulur; bir sonraki periyodik tarama tarihi önceden hatırlatılır.
Sık sorulanlar
Bütün çalışanlarıma aynı tetkikleri yaptırmam gerekiyor mu?
Hayır. Tetkik kapsamını maruziyet belirler. Gürültülü hatta çalışan biriyle ofis personelinin tetkik listesi aynı olmaz; ikisi de işe giriş muayenesinden geçer ancak takip parametreleri farklıdır.
Taramalar işyerinde mi yapılıyor?
Odyometri ve solunum fonksiyon testi gibi tetkikler işyerinde uygulanabiliyor. Görüntüleme ve laboratuvar gerektiren tetkikler için anlaşmalı sağlık kuruluşuna yönlendirme yapılıyor.
Çalışan tarama yaptırmak istemezse ne olur?
Sağlık gözetimi çalışanın hem hakkı hem yükümlülüğüdür; kanun çalışana da sağlık muayenelerine katılma yükümlülüğü getirir. Bu durumda süreci işveren ve hekimle birlikte yazılı olarak yürütüyoruz.
Sonuçları ben görebilir miyim?
Hayır. Size yalnızca işe uygunluk kararı ve varsa çalışma sınırlaması bildirilir; tıbbi bulgular gizlidir.
Tarama masrafını çalışandan isteyebilir miyim?
Hayır. Sağlık gözetiminden doğan maliyet ve her türlü ek maliyet işverence karşılanır, çalışana yansıtılamaz.